Trong những bước đầu tìm hiểu Phật giáo Nguyên thủy, nhiều Phật tử khi nghe nhắc tới “Tam Tạng Kinh Điển” và lập tức thấy… nặng. Dày. Khó. Dường như bộ kinh này chỉ phù hợp với giới xuất gia hay các học giả chuyên trách. Kỳ thực, khi thấu hiểu bản chất, Tam Tạng lại là một hệ thống rất thực tế. Có thể ví nó như một kim chỉ nam toàn diện cho người tu tập, được phân định rạch ròi để người học dễ dàng nắm bắt.
Khám phá định nghĩa về Tam Tạng
Tam Tạng (Tipiṭaka) theo nghĩa đen là “ba cái giỏ”, hàm ý ba nhóm lớn để chứa và hệ thống hóa lời dạy của Đức Phật.
Hệ thống này được phân chia thành:
Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Abhidhamma Piṭaka – Tạng Vi Diệu Pháp
Toàn bộ các bản văn Tipiṭaka được lưu truyền bằng ngôn ngữ Pāḷi trong truyền thống Nguyên thủy, và được xem là hệ thống kinh điển cổ xưa, nhất quán và gần với lời Phật dạy nguyên thủy nhất.
Ý nghĩa của Tạng Luật trong tu tập
Tạng Luật chủ yếu dành cho chư Tăng Ni, nhưng người tại gia hiểu Luật sẽ tu rất vững.
Mục đích cốt yếu của giới luật không nằm ở sự ràng buộc, mà nhằm:
Giữ đời sống thanh tịnh
Giảm xung đột, rối ren
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Tóm lại một cách súc tích:
Tạng Luật chính là hàng rào bảo vệ cho hành động và ngôn từ
Với người mới học Phật, chỉ cần nắm tinh thần:
Quy luật gieo nhân gặt quả qua hành động
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Sống có kỷ luật và trách nhiệm
Trải nghiệm Tạng Kinh qua những lời dạy trực tiếp
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Kho tàng này bao gồm:
Toàn bộ các pháp thoại của Đức Phật
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Lời dạy trực diện về bản chất của đau khổ và lộ trình đoạn tận khổ đau
Hệ thống Tạng Kinh gồm 5 bộ Nikāya chủ đạo, với đặc điểm:
Phân loại dựa trên dung lượng bản văn: dài, vừa và ngắn
Chứa đựng những hướng dẫn hành trì thực tế như Pháp Cú hay Tứ Niệm Xứ
Có kinh trả lời thẳng những vấn đề đời sống
Có thể nói:
Đây here là con đường đạo đức được cụ thể hóa bằng lời dạy, ví dụ minh họa và trải nghiệm thực tế
Người bắt đầu tu học sẽ thấy Tạng Kinh là điểm xuất phát lý tưởng nhất.
Khám phá Tạng Vi Diệu Pháp: Bản đồ chi tiết về tâm thức
Mặc dù Abhidhamma là nội dung có tính trừu tượng và đòi hỏi tư duy cao, nhưng đây lại là phần uyên thâm nhất.
Nếu coi:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Abhidhamma phân tích cơ chế vận hành của các pháp hữu vi và vô vi
Phần này mổ xẻ các vấn đề một cách tỉ mỉ:
Tâm là gì?
Một sát-na tâm gồm những yếu tố nào?
Nguyên nhân hình thành các trạng thái bất thiện
Nghiệp được tạo và trổ quả ra sao?
Lời khuyên cho người mới bắt đầu:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Nhưng biết rằng nó tồn tại giúp tránh hiểu sai Phật pháp theo cảm tính hay niềm tin mơ hồ
5. Tam Tạng gắn với Tam Học như thế nào?
Để ghi nhớ một cách đơn giản:
Tạng Luật → Giới
Kinh Tạng hỗ trợ cho Định học
Vi Diệu Pháp là phương tiện rèn luyện Tuệ học
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Khi Giới hạnh trang nghiêm thì tâm Định mới có chỗ nương tựa
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Khi có trí Tuệ soi sáng, việc giữ Giới trở thành một sự tự nguyện sâu sắc
6. Người mới học Phật nên tiếp cận Tam Tạng ra sao?
Một vài lời khuyên thiết thực:
Đừng cố “học hết”
Hãy học theo thứ tự:
Nắm vững các nguyên tắc đạo đức căn bản
Ứng dụng các bài Kinh để quán chiếu thực tế cuộc sống
Nếu có điều kiện thuận lợi, hãy đào sâu Vi Diệu Pháp để mở mang trí tuệ chuyên sâu
Tipiṭaka không tồn tại để làm giàu vốn tri thức lý thuyết, mà để:
chuyển hóa thân – khẩu – ý trong đời sống hằng ngày